jeudi 31 août 2017

Shart Kontkolonial


Té dobout sanm lo mouvman indépandantis rénioné, zot lé invité po bann zasise la dékolonizasyon nout péi.


In Gran Lasanblé Kontkolonial, po mazinn nout lavnir parnouminm.
Toutsat lé dakor ek nout Shart Kontkolonial alon mèt ansanm, alon dégrinn lo sistinm kolonial.

Shart Kontkolonial : "Anou lo pèp, anou rénioné, nou rovandik nout léritaz, sat y prann an kont listwar lèsklavaz, ek la kolonizasion dopi 1663 ziska zordi. Anou manm bann zasosiasion, bann kolèktif, bann mouvman, bann lorganizasion y vanz po pa oubli nout listwar, nou konstat parnouminm, podvré, dan kèl malizé nout péi ilé dan tout dominn nout vi toulézour. Toutsala nou wa partou, toultan.

Tout lo bann problinm la finn ariv anou, akoz zot la anprofit su nou, la abiz su nou é tout lo bann mové zafèr la pa arèt tonm su nou é kraz anou, toutsala na in sèl rasinn, sé lo dominasion léta kolonial fransé la mèt an plas. Toutsala y tiyn pa kont nout kisanoulé.
Nout listwar lé méprizé la lèss ali dan fénwar la minm fé krwar li té ekzis pa, nout prop lèkzistans na pwin valèr po zot.

Apré in tralé zélèksion ek zot bann promès mantèr, lèr larivé po nou lèv dobout. Lo sèl zafèr y kont po nou, sé mazinn - parnouminm é ponouminm - nout lavnir ek sat nout bann zanfan, minm si bann kolonialis y arèt pa mèt la pèr si nou é manti ek nou.

Anou, domoun, zasosiasion, kolèktif, mouvman, lorganizasion, lo pèp rénioné, alon mèt ansanm - nout tout égal antnou - in vré lantouraz po armèt nout péi an lèr é protèz lavnir nout bann zanfan.
Alon kas la sinn é rant dann ron po mèt an plas in Gran Lasanblé Kontkolonial, in vré soubasman po domin, popilèr é po linité nout pèp.

Lo shart la y esplik kom y fo lo bann règloman lo Gran Lasanblé Kontkolonial, ke va travay po Larénion dan tout son diversité kiltirèl é dan tout son dimansion sosial é ékonomik, po fénésans in léta rénioné ek in Gran Konsey é in Gouvernman Kontkolonial.

Lo pwindvizé lo Gran Konsey Kontkolonial sé mèt an plas in konstitision po in léta rénioné, prépar la lwa po domin , sra li va vey ke léta rénioné y respèkt la lwa kom i fo.

Lo pwindvizé lo Gouvernman Kontkolonial sé prépar in program gouvernman po domin, aport son solidarité kan y fo, défann lo rénioné kont lo sistinm kolonial fransé, sé li nora la responsabilité ladministrasion kontkolonial, sé li nora la responsabilité protèz nout pèp, nout péi é nout bann zinstitision nou la mèt an plas kan y fo é kom y fo. Sé li va roprézant nout péi an déor.
Lo Gran Lasanblé Kontkolonial va ekzis podvré lo zour na mèt ali dobout nout tout ansanm. Lo bann moun sra la va roprézant swa zot minm, sinonsa zot bann zasosiasion, kolèktif, mouvman ek lorganizasion, y fo zot lé kontkolonial.

Po mèt ansanm kont lo kolonialis, lo promié zafèr po fé, sé vanz po nout kiltir, po in lavnir lib, zis é égal dan in sosièté ousa lékonomi lé po nou minm.

Kolonialis lé partou Larénion, dann la kaz, dann lékol, dann travay, dann ladministrasion.

Sé touzour bann maléré lé dan malizé, sak nou la bozwin pou viv lé tro shèr (dolo, kouran, manzé, linz, la kaz). An misouk, i obliz anou pran in manièr viv ek in lédikasion y sort déor, po nout famy, y tir responsabilité papa manman pou mèt plis si marmay. Y obliz anou viv pou ashté kom dan péi déor. Zinformasion dann télé lé mantèr épi i sava dan in sèl koté, piblisité i rèspek pa nout manièr war la vi, nout kisanoulé é li mèt touzour sat péi déor dan nout koko tèt. 

Bann program dan lédikasyion lékol i rod ryink ranpli la tèt marmay ek bann modèl kiltirèl é ékonomik, sat i konsern pa nou, sat lé pa bon po nou. Y rabès nout lang ek listwar nout péi. Bandna i mèt an lèr bann valèr lé kont natir, i mèt an lèr shakinn pou son shakinn. Zot i protèz pa sat lé atèr, azot minm y désid sat nou la bozwin sat lé bon po nou, lo méyèr lé touzour po zot. Nout mizik lé rabésé (dann radio, télé, zournal, internèt, dan tout kalité manifèstasion kiltirèl), nout fason dansé, nout fason kozé, nout fason ékrir, nout fason fé désin, nout bann tizanèr, nout patrimwan lé abandoné, nout bann pratik po lo respé nout bann zansèt (servis, lomaz zansèt, tout bann fèt rélizion) ek tout nout bann tradision (la pèsh, la shas, rod bwa sèk). Partou na makrotaz po in plas sinonsa in subvansion po fé lo fransé, tout lé tèt anba, na pi riyn y marsh, na pi riyn y rosanm anou.

An misouk bandna i rod pou défann anou planté po manzé, mont lantrepriz ek gran lizinn, i défann anou form nout bann zinn, y anpès azot trouv in vré travay dan zot péi, y anvoy azot lot koté la mèr po armèt domoun andéor travay nout plas. Makrotaz, préférans po mantalité gro kolon, la vi shèr y profit riynk po sat lé anlèr. 

Di sat nou ve bann zéli i fé pa in kont avèk, lo bann domoun i travay dann ladministrasion lé konplis é zot i di pa riyn osi.

Toutsat lé dakor ansanm tousala, alon sign lo shart kontkolonial é fé tout po fé respèkt ali.