dimanche 31 mai 2015

Vié zartik '' Kiltir ''

Po zot konèt :

Bann zartik té finé difizé dopi avan astèr zot i rotrouv sa si lo nouvo Blog Zournal Démaliz.

kalité radio, télé i fé pitié

Lo kalité radio, télé dan nout péi i fé pitié si zanviron in pé plis 56 radio é dé télé i difiz dan lo bann program i propoz i artrouv pa nout lidantité, souvandéfwa kan i fé in lémision an kréol lé fagoté, lé makoté. Akoz pars lansèyman kréol lé bordé dan nout prop péi. Lo sistèm anplas i fé tout manièr po ke lo kréol i dékouv pa kisa li lé. La zamé amont ali son kiltir, koman ou vé li wa rovandik son kalité kréol dan in péi asisté, kolonizé. Anon pa révé po mèt anplas in vré média kréol sra lo zour nou wa giny désid parnouminm.

Ousa ilé maloya, séga, mizik kiltirèl dan bann radio é télé

Kiswa maloya, séga, lamizik kiltirèl si lo zanviron plis 56 radio é lé dé télé i difiz dopi nout péi, na pwin inn i fé in kont èk sa po transmèt bann zénérasion i lèv, lé rar ou antann nout mizik patrimoine. Lo bann rèsponsab bann radio, télé i profèr lès dann fénwar nout mizik pars la pa zot giny pin i profèr mèt plis sat sort andéor.
Pourtan néna bann vré militan kiltirèl la fine dépoz domand kan néna zapèl èk lo «CSA» lafrans mé sakfwa lé bordé, minm si lo bann dosié lé an nik la zamé giny in frékans. Pli grav ankor na pwin in radio-télé ousa i roprézant tout nout popilasion.
In zour pé tèt fodra in moun i sort andéor wa fé po nou é wa dépoz in dosié L’UNESCO po fé nir in radio patrimoine Larénion la fine nir la mod koméla.

Ousa ilé nout kiltir dann Télé

Alor toulézan fo nou pèy rodovans Télé po ‘’Réunion 1ère’’. Prèské tout domoun i koz kréol Larénion na pwin lo drwa awar bann zémision an lang kréol dann télé, i fé pitié na pi in défansèr la kiltir i dénons so sistèm ousa i bord nout lidantité. Alor kansa na bouz in kou po domann in kota bann zémision an lang kréol, la pa di ke nout lang lé in pé rokoni par lo sistèm anplas, alor nou antann kosa po fé bouz lo bato po mèt nout kalité kréol dann télé. Mi koné sar dir po inpoz nout lang dan so bann télé pars dan lo sistèm kolonial anplas tout lé fé po anpès anou avansé. Alor pètèt in zour dan in lantouraz, nora in télé an lang kréol ousa wa koz kréol ou nou poura war bann gayar zémision si tout sat i fé lo kalité nout Péi Larénion…

Riyin po nout lang kréol

La politik lo Konsèy Rézional, po nout lang kréol, lé vré po la ‘’Droite’’ la zamé té zot kari po rokonèt nout lang zot i profèr touf ali dann fénwar, bana i sa ansèv tié plis ankor nout lang kréol ousa fagot ali an makot, na lontan mwin té po di lo batay nout kiltir sra zamé ginyé tank na rès dan lo sistèm kolonialis, zordi mi èspèr bann militan kiltirèl wa romèt azot an koz po arèt vann zot lam é ropran flanbo lalit po nout lang kréol arèt may èk bann politikèr zot i ansèrv anou, i roul anou kari soudri èk zot na pwin riyin po ginyé, ousa zot i vé ke nout lang i lèv dan in sistèm kolonialis zamé bana i voudra mèt an valèr.

Trikmardaz nout kiltir

Zot la romarké koméla bann kolèktivité Konsèy Rézional é Zénéral, Méri olièrk lès bann zasosiasion kiltirèl organiz bann manifèstasion kiltirèl, sé zot i organiz tout bann bouzé néna kiswa 20 désanm, fèt lamizik, é tout lé zot bouzé kiltirèl, la trouv in manièr fé olièrk done larzan sibvansion bann zasosiasion i profèr fèr zot minm, zot la mèt anplas zot propagand kiltirèl, lé vré fo pa nout zyé lé také zot la romarké tout bann zasosiasion lé divizé sakinn i pans son manièrwar po mèt anlèr la kiltir nout péi é i mazine zot fason maziné, épi kan i done larzan sibvansion la plipar bann zasosiasion i ariv pa mèt anplas lo bann manifèstasion i akapar po dot zafèr, bann kolèktivité la fine konpri, é fo pa nou kasièt osi an gran kantité lo bann zasosiasion lé politizé, néna in poindvizé politik é lo bann prézidan an mazorité sé bann fonksionèr i ansèrv sa po fé konèt azot po giny in plas bordaz la politik, é dan tou sa bann kolèktivité la vi ke sa lé in zoutiy ke zot i pé ansèrvi po fé zot propagand po an miélé domoun. Lo zour lo ti pé militan kiltirèl néna ankor wa prann konsians ke po mèt anlèr in kou podvré nout kiltir la pa bézwin kour dèryèr larzan, sar in gran baro rouvèr po nout lidantité.

Po konèt dan nout péi : La plipar bann prézidan bann zasosiasion lé bann domoun anlèr, lé rar ou va war in ti moun atèr.

Zémision kréol ousa ilé ??

Alor toultan dan zot bann griy program télé ‘’Réunion 1ère’’ é ‘’Antenne Réunion’’ i anons an propagand nora bonpé zémision an kréol si nout lidantité, pa bézwin bous lo zié lé mantèr na okin zémision an kréol si lo bann télé kolonial, kan néna lé zis po fé rir la gèl é rabès nout lang kréol, anplis i dir pa lontan apré i trouv pi la tras i tinn san konèt pokosa i arèt. Akoz i ariv pa nirbou fé bann zémision gadyanm an kréol ? Na pwin mwayin, na pwin kréol po fé ou i vé pi, na pi lanvi, i ral pa bann kréol. Sé kwé lo problinm i mank volonté. Lé vré dan lo sistèm kolonial fé aryink zémision an kréol la pa bon po bann télé i roprézant lotorité kolonial. Alor pé tèt sé anou fé in télé radio an kréol mé mèt dan la min kisa bann kréolèr lé divizé, fo ankor néna lantant é mwayin pars sakinn i vé èt ‘’Chef’’ avan lo tan. Po nout kiltir i pèt anflèr dan nout péi fo linité kiltirèl, sansa na sèy fé mé an kaniki…

An lan 2015 i fé pitié dan nout prop péi nou na pwin in télé – radio- zournal 100% kréol. Dawar na pi kréol Larénion.

Rédaksion Zournal Démaliz 

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksion Zournal Démaliz – http://zournal-demaliz.blogspot.com/