lundi 22 juin 2015

Lé danzéré po nout kor akoz i vann touzour ?

Lo bann sat i diriz anou i koné Sigarèt, lalkol lé danzéré po lo kor domoun akoz i kontinié vann mandoné fo arèt lipokrizi si lé danzéré fo arèt vann mé nou koné ke gouvèrnnman é bann gro patron i poura zamé intèrdi sa néna bonpé larzan po ginyé é zot la pèr nora kont fason an paralèl zot lé oblizé po taz in pé wa fé propagand po di lé danzéré po la santé minm lé sèr domoun néna larzan wa kontinié asté é sat na poin wa fé sakrifis po asté osi. Gard tout bann kanpane prévansion i fé i mars pa di tou domoun i kontinié boir é fimé i sifi gard konbien laksidan domoun i mor si la rout èk lakol é bann maladi lé lié èk sigarèt, Sat i fo konèt intèrdi lalkol é sigarèt gouvèrnnman i poura pa pars nora pi larzan wa rant dan la kès Léta é zot la pèr bann zaktivité maron i dévlop.
Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Diabèt i mèt dir dan nout péi

Lé vré fé kanpane é sann dann somin i fo fé po di ke Diabèt lé for Larénion é i fo ke bann Rénioné i sanz zot manièr manzé é rès pa tro sirplas, Mé sat i diriz anou dan lo koté santé piblik i di pa sé dopi nout péi la sanz son mod vi dopi la rant départman avèk bann konsomasion sovaz i fé manz nout popilasion tout kalité mové manzé é kondisione domoun san riyin fér i fé astèr Diabèt lapo tié nout santé isi èk dot maladi osi... i mèt dir isi Larénion an sanzan manièr manzé bann rénioné dopi la ni départman lané 1946 i fé koméla plipar domoun i fé pi in kont èk zot santé i manz ninport koman i fé pi atansion kosa zot i manz lé vré osi po sat na poin moiyin asté lo bon manzé bin kosa ou vé li ankor kap vèy son santé alor minm si sat i diriz anou i done zinfo lé anou osi rénioné pran an min nout manièr fé kuir manzé é gard kosa nout manz é komans par bord sat nou lé pa oblizé manzé, bana i di lé manz kréol lé rèsponsab osi non va nout manzé kréol lé kome tout kizine lé anou prépar san fé tro gra é pa mèt tro zépis é pa manz tro viand gra é i fo osi bouz lo kor pli souvan po tié dan nout kor bann mové manzé avan nout bann zansèt navé bitasion po transpiré é kaz la kour tout té manièl koméla néna kasié lapin, masine koman po sat na poin moiyin alé fé spor dan bann sal i tié la grès dan zot kor sirtou bann domoun azé. Sé po sa kan bana i fé kasié lapin ala in fason lité kont so maladi modèrnité nou lé dodan zordi kan i bati zimèb po domoun maléré obliz bann fésèr lozman mèt otour in parkour santé é akoz pa in sal gratuit bien organizé po domoun tout az fé spor ala osi in fason fénésans po done travay la zénès moiyin koman trouv larzan zidé moin néna i pé fé san kour dèryèr kontra san landomin i sifi nout tout néna la volonté partisipé minm maléré i pé fé in léfor pars i fo pa atann tout gratuit é rès dan lasistana.
I fo bann zinsdistriel i fé bann produi i arèt mèt tro sik dan zot ban produi po lité kont lo diabèt é lobésité
Po konèt : Néna isi zanviron 80 000 domoun lé pri èk lo maladi Diabèt é néna zanviron 250 i mor toulézan avèk sa.
Rédaksion Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Péi-la lé tanou

Sakfwa i koz lindépandans ou Larényon i fé parti zone Lafrik bann rapas kolonizatèr fransé lé an bébèt dan zot kozé si lo web é bann médya kolonyal ala zot promyé kozé i fé rir nadfwa lès azot bat zot lang vipèr i di Larényon sé bann kolon fransé la dékouvèr an promyé ék bann domoun zot la déporté sikoté Lafrik po fé zèsklav si ti bout latèr-là.
Rapèl bann zistwaryin dann liv i di lé an 1663 i di pépléman Larényon i komans é si té byin avan navé déza zabitan té i viv déza kisa la ékri dat là dann liv po fé gob anou koulév eské lapa ankor in kolonizatèr po taz anou si nout listwar bann dat komansman nout pépléman fo pi nou tomb dann pièz fo pi krwar po listwar nout péi invanté par kolonyalis fransé. Zordi ti bout latèr la na domoun i viv dosi la fé in pèp, in nasyon tout koulèr i rod son libèrté na in pé i di la fini par apèl ali Larényon là osi in zour fodra kozé po lo non nout péi kan wa giny son lindépandans la pa bann rapas kolonizatèr wa rosort anou toultan dan zot kozé sé bann kolon fransé la dékouv Larényon fo pa krwar azot alor sakfwa zot i bat zot lang kisa la dékouv larényon fo dénonsé zot mové kozé kolonyal. Wi noulé in pép, wi Larényon i fé parti Lafrik é alor!
Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Fo fini èk monopol SRPP po distribision karbiran lo gaz é min miz si kontrol bann stasion sèrvis

Dann sistèm gouvèrnans départman Larényon lé dodan po fini èk lo pouwar dominan ‘’SRPP’’ èk min miz bann gro patron ke i fé la pli lo botan si lékonomi nout péi i fo ke néna dot konkiran i ariv si lo marsé po kas lo pri karbiran é dot produi pétrolié é lo gaz akoz pa osi kome dann rézime politik nou lé dodan èk in lantant konsèy Rézional, Konsèy Zénéral mèt anplas in sindika mixt parèy po transpor lo kar po prann an min po mèt anplas an konkirans kont SRPP po in not rézo distribision lo gaz, karbiran é sa lé posib mèt anplas astèr sé la volonté politik i fo po ariv obout komnsa nora in not konkiran po fini èk monopol SRPP isi dan nout péi é sré tan arèt atann kan néna in kri kolèr po di fo i trouv dot moiyin po lité kont bann monopol néna dan lo gouvèrnans départman si giny pa dan rézime politik lé anplas pé tèt in zour kan nora in not gouvèrnans po nout péi sra posib mèt sa anplas…

SRPP i vé di (Société Réunion Produit Pétrolier) in zoutiy kolonialis dan nout péi.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Lo pèp i rèvèy

Plizanplis bann rényoné bordé par lo sistèm i komans kriyé in pé partou si bann rézo sosio ou si térin na pi riyin po zot isi zot la fine ariv kome in létranzé dan zot prop péi é po sat la parti an migrasion an frans i vé artourné na pi riyin po zot tout lé dan la min bann kominoté fransé instalé isi par lo kolonyalis fransé. Zordi rényoné atèr la konpri ke sistèm-là modèl éropéin la po tyé azot. Alor zordi bonpé zot konsyans indépandantis, i komans lévé in pé partou po di fo nou ropran an min nout péi té déza tan mé po prann nout péi an min i fo tout swit i komans préparé po sa pars pran tout swit èk lo déga sistèm kolonyal la fé dan nout péi na tout po romèt dobout té déza tan zot lavi modèl lérop la pa bon po nout péi pars i favoriz zot bann kominoté instalé isi é la bourzwazi rényoné konplis èk lo sistèm i diriz anou.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''


Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

lundi 15 juin 2015

Bann télé kolonyal si TNT ousa i lav koko tèt lo pèp rényoné toulézour

Isi Larényon lo bann télé néna dan nout péi dopi la mèt anplas la TNT néna 10 sène.

Ala lo bann sène néna :

- Réunion 1ère = (Télé kolonial propagand)
- Antenne Réunion = (Télé France inporté)
- Télé Kréol = (Ni ké, ni tèt)
- ARTE = (lavaz sèrvo)
- France 2 = (lavaz sèrvo)
- France 3 = (lavaz sèrvo)
- France 4 = (lavaz sèrvo)
- France 5 = (lavaz sèrvo)
- France 0 = (lavaz sèrvo)
- France 24 = (lavaz sèrvo 24 si 24)

Tousala lé lo zoutiy propagand kolonyalis fransé dan nout péi po myé lav lo koko tèt bann rényoné po pa zot i koné kisa zot ilé.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Si nou té okip osi in plas dann somin po di arèt in kou èk lamizèr sosyal

Partou dan lo mond lé an mouvman rèvolt sosyal po domann sanzman politik é rannkont kosa la fé èk larzan isi Larényon i bouz mé tazantan sré gayar si nou té ariv fé in gran lantant bann rényoné po okip in plas popilèr dann somin po domann la démisyon tout lo bann zélu lé anplas ''Droite'' kome ''Gauche'' kiswa lo bann mèr, prézidant konsèy Zénéral, prézidan Konsèy Rézyonal lo bann dépité, lo bann sénatèr po domand i rofé zélèksyon tout swit pars na lontan lé mo minm zélu lé anplas é nou vwa la sityasyon sosyal nout péi lé dann malizé é bana na riyin nafout tout zafèr lé sèr i fé néna inn katégori domoun isi i viv byin é inn katégori la po krèv la fin sé touzour lo minm zélu lé anplas é i anprofit. Alor po fini èk linzistis sosyal (Lavi sèr, somaz, koripsyon, pistonaz, lanprofitaz i gard zot manda politik tout zot vi) létan dobout po fé in gran sanzman politik isi Larényon.

Rédaksion Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

samedi 13 juin 2015

Po zot konèt : In kozé Démaliz

Tèrla i zwé pi kanèt i done po alé sat i giny pi swiv pran Tizane Tanbav...

Rédaksion Zounal Démaliz

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Kèl léritaz politik ?

Kan mi wa inndé nostalzi zindépandantis i di sat lo sobat avan la lès lo flanbo po sat té vien apré ousa ilé léritaz-là lo kokiy lé vid i fé zordi po sat i vé roprann lo flanbo na poin riyin organizé okin zoutiy tout lé a rofèr. Bann zène indépandantis la anvi roprann la lit mé na pi bann vié zindépandantis po done konsèy i fé sakinn i sobat ninport koman dan son koin é sa la pa bon si i vé fé linité fo zot i komans pa lèrèr kome bann zansien indépandantis. Alé pa kont si sat i di zot lé touzour indépandantis dopi zot nésans la zamé été si zot la fé akoz na poin riyin organizé kome Mouvman. Alor i fo la zénès i vé roprann lo flanbo fé pa kome bana organiz azot bien é tomb pa dan la divizyon alé dousman prépar azot bien po lité kont lo kolonialis fransé pars an fas i zoué pa kanèt lé pré po kas tout bann zorganizasion indépandantis i lèv é sirtou tard pa tro tar inn sékat sé bann kominoté fransé instalé isi èk konplisité lafrans wa domand sa po zot komnsa lafrans sra touzour prézan isi gard kome lèkzanp sat la po èspasé dann bann péi lé an révolt i mèt dopli zan plis lèspri kominotèr po divizé é fé la gèr.

Kozé in vyé indépandantis lé an loukèr po done konsèy po sat i vé roprann lo flanbo po lindépandans Larényon é sirtou fé pa tro konfyans bann zindépandantis i travay dan ladministrasyon fransé kome fonksyonèr bana lé frazil i larg lo kor fasilman par èspèryans mwin la vé ki sa é bann rényoné bourzwa fo fé antasyon osi in lorganizasyon indépandantis i fo i sort dan lo milié popilèr lé kome sa nou giny nout libérasyon.

Rédaksion Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/




Rès pa aryink dan lo pasé gard in kou dovan nou

Wi nou koné nout bann zansèt i sort sikoté Lafrik, Lérop (Frans), Lazi, Lind, Péi Zarab, Madagaskar ke nou néna bonpé zapor i sort laba lé vré fo pa nou oubli ousa ni sort bin astèr po mèt dobout nout péi fo nou fé linité po avansé si nou rès ke dan lo pasé na kontinié fé lo zé lo kolonialis fransé é sé sa bana i vé divizé po mié tié in pèp po pa i lèv.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Web Zournal Larényon''


Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Dégrinn pa travay té fé avan po nout kiltir

Dopli zan plis mi louk si bann rézo sosio bann zène i lèv la po dégrinn travay bann zansien militan la fé po nout kiltir é sirtou nout lang kréol koméla i ékri kréol ninport koman zot i rozèt lékritir 77/83 lé vré kan la pa transmèt konmkifo po bann zène i lèv é labandon bann zansien olièrk transmèt é zarlorizé bann travay té fé i fé sakinn i fé ninport kosa po ékri kréol lé vré bann domoun i travay dosi lo kréol rénioné i ariv kal in grafi po sakinn i rotrouv ali dodan ma la pa akoz sa i ékri kréol ninport koman i fo bann zéne militan i lèv po kontinié lo travay si nout lang i rèspèk bann travay té fé avan é sirtou lès pa sa dan la min bann fo militan po diviz é tié nout manièr ékri kréol mwin mi di bann vré militan i ropran lo flanbo i fo tyinbo èk lékrtir 77 / 83 po pa i tomb dann fénwar alor ékri ali fé ali lès pa bann fo militan tinn lo grafi 77/83.
Mwin la vi si in paz la mwin la pa dakor i di lang kréol mé lang rényoné an tank militan i bouz ankor po nout lidantité é gardien lékritir 77/83 ma dénons é sobat tout sat i rot tinn travay té avan zot si nout lang pars bonpé i rod fé ninport kosa èk nout lang.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Bann zonm abizèr si la mizèr sosial bann péi pov

Dopi lontan bann bononm rénioné i trouv pi fanm é sat i yème lo vis sexuel i sa va rod bann fanm Malgas la pli par lo tan po lo vis ou po maryé lé pli fasil po zot fé zot plézir akoz zot i trouv pi fanm isi Larénion pars ban fanm isi i rod lo bout na in pé i di osi akoz bann fanm malgas i done plis lo plézir zot i rod parapor bann fanm rénioné. Mé kan zot i sa va laba i sap pi konmsa i mèt lo grapin si tout zot néna i obliz azot maryé po giny tout sat néna é nasionalité fransé apré kan la fine giny sa i bord azot é lo pov bononm rénioné èk la ont i sa kasièt dan son péi mé la pa aryink rénioné néna osi bann zéropéin néna osi i sa va done tout zot larzan dan lo touris sexuel é sa gouvèrnnman fransé i koné mé i fèrm lo zié dosi.
Alor sré tan bann bononm rénioné i rouv lo zié po arèt tonb dann pièz mé néna i komans konprann astèr la pèr alé laba. Nou koné kan in péi lé dan la mizèr é na pi bann loi tout bann prédatèr sexuel i débark po anprofité mé fo pa akiz ke Madagaskar mé tout bann péi lé pov néna domoun i vien anprofité, si lo bann bononm rénioné i sa va plis sikoté Madagaskar pars lé pli pré po zot é fasil atrap bann fanm malgas pars bana i rèv in vi méyèr anou osi si nou vèy pa nout bann zéne fiy wa fini ariv parèy néna déza in pé mé sa lé kasièt domoun i an parl pa tro.
Inn sékat fodra lo pèp Madégaskar i ariv mèt anplas in gouvèrnnman i pran an min podbon po sortir zot péi dan la mizèr po fini èk lo tromatis la kolonizasion té lèsé par la frans kan Madagaskar la giny son lindépandans. Episa kansala gouvèrnnman fransé i mèt anplas inn loi po kondane bann domoun isi i sa va fé touris sexuel sikoté Madagaskar é dan lé zot péi po kondane azot ousa i ansèrv bann ti fiy andsou 18 tan.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Fo romèt dobout bann mizik angazé kiswa maloya, séga é dot

In zidé Zournal Démaliz i lans : Noré bézwin ke bann mizisien i lèv i fé in travay si lo bann text angazé po dénons lo malizé nout péi lé dodan zordi po sa fodra bann zansien lé pré done zot tan é partaz zot konésans po pa lamizik angazé i rès dann fénwar é po arèt lès bann mizik lo sikré kontinié lav lo koko domoun. Sat noré bézwin sé mèt anplas bann lékol zatélié mizik po ékri bann zoli text fonnkèr eské sa lé posib fé san kour dèryèr bann politikèr po giny sibvansion po la difizion fo pa kont si bann radio é télé lé anplas lo bann programatèr i zoué pa lo zé po mèt anlèr lamizik angazé zot i profèr pas lamizik kélélé ousa i raport azot lodimat donk i fodré trouv dot moiyin po fé konèt bann mizik angazé mwin mi kroi kome dan lo sistèm zordi lé bordé par lo bann média radio télé alor sra oblizé artourn kome dann zané 1970/1980 romèt dobout in lékip po fé bann kabar maron san pas par bann mèri si fo rézisté sé néna réprésion bann zotorité fo lékip lé pré po sa osi fo ariv mèt dobout in radio é télé po fé konèt bann mizik angazé é tout lo kalité kréol po giny mèt sa bobout fo mèt in Lantant po organiz tousala apré fo voir kisa lé pré po pran lo flanbo...

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

vendredi 12 juin 2015

Akoz somaz léfor isi Larénion

Zournal Démaliz i sa pa rant dan lo bann kalkilaz sat i okip travay po konèt kantité somèr néna isi Larénion ousa i anons tazantan si lo malizé somaz tank Larénion i pran pa son destin an min po dévlop travay lo problinm somaz sra tourzour-là mé i vé pa di ke somaz nora pi dan tout péi i ariv pa done travay zot bann zabitan mé an péi lib nou poura désid koman lité kont somaz mé amaré èk lafrans nou sra touzour bézé po done travay lo rénioné, sat i fo konprann Larénion lé in ti téritoir i poura si i kontrol pa bann natalité é bann migrasion po giny sobat é lité kont somaz sé po sa i fo komans par mèt anplas in kontrol bann nésans é sat i débark Larénion tou sa i poura mèt anplas lo zour Larénion sra indépandan é pi anmaré èk lafrans, Larénion lé pa lafrans lé loin lérop li lé dan Loséan Indien lé avèk bann péi dan la Zone é otour nou doi travay avèk po lo dévlopman nout lékonomi fo pa atann é rogard aryink péi Lérop é fo tir dan nout koko tèt san lafrans nou lé riyin... Tank sat i diriz anou la pa konpri sa é sat i antrotien lo sistèm politik lé anplas bin rèv pa somaz sra lané si lané pli for ankor pars lé lo stati départmantalis i anpès dévlop travay isi Larénion bana i koné la pi bon i profèr rès dan la fasilité èk lafrans po kontinié giny tété zot moman lafrans mé forstan rès dan zot pansé inik wa fini fé batay rénioné an zot alor sré tan rouv lo zié po komans pran an min nout destin.
Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/


I fo romèt anplas lo trin

Nout tout lavi kan néna la grév monopol ‘’SRPP’’ i mèt dann malizé lékonomi Larényon po fini èk tou loto fo Rényoné i organiz é rouv lo zyé po domand i mèt anplas in rézo lo trin byin organizé é sikirizé dan tout Larényon é lé posib larzan i mank pa dan lo rézime lé anplas + 2 miliar po nouvèl rout litoral néna po lo trin na pwin i kout pa si sèr po fé in rézo lo trin isi i sufi voir kantité larzan i sa mèt dann rout litoral sa osi i fo pa bann rényoné i oubli lérèr sat té gouvèrne avan po mèt anplas loby tou loto lé grav zot la-tinn lo trin Larényon navé avan. Osi i fo fé in dézièm mwayin Por- débarkman po marsandiz i ariv po lo Sid inn dan Lès osi po diminyé polisyon é lanboutéyaz si la rout. Zidé Zournal Démaliz i lans.

Rédaksyon Zournal Démaliz – '' Wèb Zournal Larényon''

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

samedi 6 juin 2015

Po konèt :


Oubli pa alé osi si lo Paz Facebook Zournal Démaliz po konèt tanzantan bann nouvèl péi andéor.

Paz Facebook Zournal Démaliz :

Rédaksyon Zournal Démaliz – ‘’Wèb Zournal Larényon‘'

mercredi 3 juin 2015

Kozé Largé N°2

Po zot konèt :

Bann zartik té finé difizé dopi avan astèr zot i rotrouv sa si lo nouvo Blog Zournal Démaliz.

Kozé largé sé gobaz inndé kozé la kouyonyalis i sopas dan nout péi é in pé partou dan lo mond…

Kozé Largé : Zour san travay 20 désanm lé pi rèspèkté

Zour san travay 20 désanm i foulkan pri dan lo sistèm konsomasyon parapor bann fèt fin lané zour là lé pi rèspèkté i fé travay domoun san okin sindika, ou bann désidèr i bouz po di arèt in kou fé rèspèk lo 20 désanm bon bana i apèl sa koméla la libèrté travay é konsomé??
E dir domoun la sobat po ke lo 20 désanm i dovyin in zour i travay pa po rann omaz bann zansèt la subi lèsklavaz na pi rèspé. Akoz pa fé in lantouraz po di anon fé rèspèk lo 20 désanm bord in kou lo sistèm konsomasyon nou lé dodan, sinon bin pokosa ankor bann zour san travay, vodrémyé siprim tout bann zour fèryé ?

Kozé Largé : I koné aryink moukaté

Toulézour i antann si radyo pèrkal rényoné lé asisté, i vé pi travay mé kan lo kréol la anvi avansé tout lé fé po anpès ali kiswa èk zot konplikasyon sistèm anplas, kiswa èk zot papyé ladministrasyon anmayé, kiswa fo péyé po giny lé drwa fé sat ou la anvi fé.
In kozman gramoun la di avan bat la lang, komans par nétway ali.

Kozé Largé : Lo batay kiltirèl la pankor ginyé

Alor ke po inndé militan kiltirèl i krwa ke nout kiltir é lidantité lé anlèr. Zot i rèv lo batay la minm pa komansé.
Nout lang lé ankor dann fénwar é krazé, i larg in ti pé tazantan po fé zoli dann média, zournal, dann lékol na pwin volonté po amontré, dann biro domoun la ont kozé, non va nout lang lé ankor dann fénwar.

Kozé Largé : La kouyonis la bèz la syans

Koméla i di po èt rényoné i sufi ou la mèt lo pyé si latèr Larényon ou la fé in zour an péi konki ou dovyin rényoné byinsir kan i aranz zot lintéré, pli komik ankor dan in kozé largé na in moun la di po èt rényoné i sufi ou manz dori èk rougay sosis ou dovyin in rényoné ousanousava èk mantalité kolonizé konmsa.

Kozé Largé : Télé Kréol zis po lo non

Mwin té krwa larivé Télé Kréol si la TNT té la révolisyon po Larényon anfin in télé kréol po rényoné rèv pa lé lo minm zoutiy bann télé kolonyal néna dan nout péi. Po mwin kan i di Télé Kréol i sar fé bann prodisksyon kréol, i sar koz kréol la pa èk détrwa klip i pas i apèl sa zémisyon an kréol, ala ankor in lèspès télé fagoté dan lo sistèm fransé, koz pa lo logo i fatig amwin lo koulèr. Arèt taz la gèl kréol oté…

Kozé Largé : Vol pa nout léritaz kiltirèl

Zot i mank pa toupé po di sé zot i défann nout lidantité alor ke toulézour zot i angrés lo sistèm kolonyal fransé. Lo batay nou kiltir, nout lang kréol, nout manzé, nout manyèrwar, lo rokonésans nout patrimoine mizikal maloya, séga lé an gatiraz èk Nout Libérasyon Nasyonal tousala lé in divizib po nout sosyté péi Larényon, nou pé pa lès bann rényoné la pèrd la band i antroyin lo sistèm kolonyal fransé anprofit é ansèrv nout lidantité an angrès azot po zot prop rokonésans é défann la koloni, non lèr larivé po dénons bann zakaparèr nout listwar, lo sèl éritaz nout lidantité lé bann militan i sobat po Nout Libérasyon Nasyonal. Arèt bès kilot fo touzour bann gran lorganizasyon mondyal i dwa protèz nout kiltir, lé anou fé rèspèk é fé viv ali…

Kozé Largé : Zot i vé pa krwar

Na lontan nou té koz dan lo sistèm départmantalizasyon nout péi té sava dan in mir, néna té koné, na in pé té vé pa antann kozé. Zordi tout lékonomi nout péi lé an fayit la pa bézwin kasyèt sak i sirviv lé soupoudré èk larzan lasistan

Kozé Largé : I fo ke lo pèp abandoné i pran konsyans po sort dann malizé sosyal é lasistana fo pran an min son destin.

Kozé Largé : Kan mi wa inndé militan térin i di planté po nou manzé, plant ousa béton lé partou, latèr lé dann la min bann gro zozo.

Kozé Largé : Sakfwa i ariv in bèzman lo bann politikèr i kasyèt, apré kan la fini sé zot i pran lo dovan po akaparé é lé invité dann bann kanal zinfo kolonyal po amont zot figir lipokrit.

Kozé Largé : Lé bizar tout lo bann politikèr té kondané dan zot manda po volaz larzan kan i atrap azot na poin inn i rant an prizon i giny in ti lamand èk sirsi la prizon é zot na ankor lo drwa prézant azot ankor zélèksyon. Sé sa la démokrasi fransèz bin wi zot lé for.

Kozé Largé : 
Tank nora pa linité rant nou na giny zamé fé rèspèk anou kont bann zanprofitèr.

Kozé Largé : 
Baya lo pèp abandoné, lé sové zanprofitèr i pas la pomab lasistana pli for ankor,
in ti pé parsi, in ti pé parla, la di komnsa nora la pé sosyal.

Kozé Largé : 
Kan mi vwa tou sé bann domoun té kondané akoz la kouyonis in vandèrki
la ral azot dan somin po révolté, i fé mal lo kèr war lénèrzi konmsa gaspiyé
po riyin akoz zot la rant dan in mouvman libérasyon po prann zot péi an min.

Kozé Largé : Byinsir bann zéne é domoun azé na lo drwa révolté po kri zot kolèr kont bann zanprofitèr.

Kozé Largé : Pa bézwin kasyèt la vérité lo pèp, lo sistèm départmantalis i pèrmé pi tir nout péi dan la kriz ékonomik é dan la mizèr bana i koné mé zot la ont dénonsé i profèr rès dan zot pansé inik. Kozman granmoun tro désidèr i tyé lo désidèr.

Kozé Largé : Bonpé konsomatèr domoun atèr lé kont lo lis 60 prodwi désidé par bann zanprofitèr, la di bana i pran azot po zanimo.

Kozé Largé : Wi fo kontinyé lalit kont la vi sèr, kont bann zanprofitèr i fo bana i ékout la kolèr lo pèp.

Kozé Largé : Na in mwa désèrtin vil dan lo sud lé malizé èk koupir dolo, kosa lo bann désidèr i okip sa i bouz in kou po fini èk koupir dolo létan zot i fé vitman po konstri bann rézèrwar dolo an paralèl èk lo bann kaptaz ke lé frazil an plis lo bann dolo lé sal. Oté zanprofitèr sa i pèy sa arèt done dolo makot domoun. Anprofit la pli kan la pli i tomb ramas lès pa foulkan dan la mèr.

Kozé Largé : Kan la pli i tomb an kantité na pwin i mazine ramas ali dann bann gran rèzèrv konmsa kan na pwin la pli, né na in rézèrv po domoun bwar é bitasyon. Na in kozé i di kan i done ramas apré kri pa, bat pa la lang po domand siouplé.

Kozé Largé : Patat / manyok lé té nout manzé avan

Sakfwa ou koz lindépandans kiswa èk domoun dann somin, ou sinonsa dann bann kanal zinfo kolonyal zot kèksyon / répons po manz patat / manyok èk la po é alor sa té manzé bann rényoné avan avan i koloniz plis zot koko tèt èk sa té giny pa maladi kome koméla avèk zot bann konsomasyon sovaz ousa la anpwazone bann rényoné èk dyabèt, tansyon for, la gout, tranblad lo kor, lobézité, kolèstérol, kardyak lo kor, é dot maladi ankor… Alor lo bann kolonizé zot i dwa anou in rèspé po lo manzé patat / manyok sa minm zot bann zansèt la manzé dann tan lontan é la done azot la vi zordi oubli pa sat zot i sort avan rabès zot nasyon…

Kozé Largé : Sobat po la Lang Kréol sé pa aryink zwé lamizik, fé fonnkèr, rakont zistwar, fé radio i pas aryink lamizik kréol lé in langazman po ke nout lang lé partou, lé kozé toultan, lé ansèrvi toulézour. Po mwin in vré sobatèr la lang kréol i dwa sobat toulézour po ke la lang kréol i pran tout son plas dan nout péi. Sé pa ansèrv la lang kréol po fé zoli, po fé ri la gèl po giny in rokonésans larzan, mi trouv lé ipokrit, malfondé ansèrv la lang kréol po giny lonèr…

Kozé Largé : Kan oulé indépandantis, otonomis oulé pa dan la pansé inik lo sistèm kolonyal. Kan ou lé invité dosi bann kanal zinfo kolonyal lo bann zournalis i défann zot sistèm i sifi oulé kont lafrans zot lé mal fouti po kozé akoz ? agrésif anvèr sat lé kont lo sistèm kolonyal, alor i mont anou koman lo bann kolonyalis fransé la pèr lo rényoné i rouv lo zyé i fé tout po touf, dénig lo mo indépandans, otonomis…

Kozé Largé : Non va i fo intèrdi légalizasyon lo zamal, i di zamal la pa plis danzéré ke lalkol, sigarèt non tout lé drog lé danzéré po nout santé : zamal, sigarèt, lalkol lé = la mor konbyin famiy lé andéyé é dann malèr èk so bann drog. Non va fo dénons é konbat bann prozé pèrvèr tout klaité la drog la po tyé nout sosyété.

Kozé Largé : Lékol kolonyal dan nout péi lé lo pli gran fabrikèr somèr dan nout péi, sak lané pèryod lékol kan la fini bonpé zéne rényoné i sa inskri azot dan ladministrasyon kolonyal ‘’Pole Emploi’’

Kozé Largé : Si nou vé pi lès bann rasis, sionis, kolonizatèr kontinyé rant dan nout péi po komand anou, sé lèr larivé po libèr nout péi dan la min bann kolonyalis fransé, la na giny komandé é pi lès ninport kisa rant dan nout péi.

Kozé Largé : Po fini èk la kriz la vi sèr invanté par bann kapitalis / kolonyalis létan komans par pran an min nout péi po désid in kou par nouminm. Konmsa na rèt fé mo mandyan é sort in kou da lasistana

Kozé Largé : Lo gran dézèspwar

Forstan bès la tèt dan lo sistèm kolonyal bann Papa/ Moman i vwa zot zanfan kit zot péi po alé an frans akoz dan zot prop péi na pwin aryin po zot kèl dézèspwar po la zénès rényoné tavay na pwin po lé zot sat i sort andéor néna la po akapar tout nout téritwar. Kansala lo zénosid anvèr lo pèp rényoné wa arété. Pèp rényoné, zénès rényoné kontinyé bès la tèt domin kan zot wa prann konsyans sra tro tar, tro tar minm. Zot péi nout péi sar pi anou, lé minm pi anou zordi…

Kozé Largé : Larényon lé dépandan la frans astèr lafrans i dovyin plizanplis dépandan péi Katar bana la po asté tout sat lé an fayit an frans. Alor kosa nou la pèr lindépandans po sort dan la dépandans èk lafrans pars koméla lafrans li minm lé pi indépandan èk lérop. Alor létan arèt anmar anou èk zot alon démay anou èk lafrans kolonyal po libèr nout péi.

Kozé Largé : Toulé bann radyo néna dan nout péi tout lé fransizé é lo konténi lé vid i pas aryink lamizik, dédikas é la dilafé kan i fé in lémisyon lé po fé la propagand lo sistèm lé anplas zamé nora in lémisyon po fé prann konsyans ou done la parol domoun na pwin lo drwa di zot fonnkèr si lo maliz nout péi sé sa zot apèl zot démokrasi.

Kozé Largé : Alor ke plis 95% nout popilsyon i koz kréol zot lang matèrnèl ziska zordi lékol kolonyal i kontinyé anpès bann marmay koz é aprann zot lang, zot vré kiltir, listwar…
La lang kréol lé kome tout lé lang i dwa èt amontré na pwin in lang i dwa èk plis lé zot. Anpès bann nout bann marmay koz é aprann kréol sé ke lo sistèm an fas la pèr lo vré démokrasi ousa lo pèp na lo dra konèt kisa lilé… Kréol sa nout lang pèp rényoné pa bézwin la pèr koz ali.

Kozé Largé : Po inndé kréol i di pokosa in zourné kréol i di i sèrv pi aryin pars kréol zot i ansèrv toultan l é avoir si ansèrv toultan kan nou vwa lo malizé la lang kréol lé dodan nout péi. Mwin mi di fo kontinié tyinbo zourné-là mé so bann vré militan i sobat po la lang kréol dan in lorganizasyon i ropran sa an min pars si nou bord sa lo bann désidèr la kiltir wa fé ninport kosa avèk. Lé vré fo pa atann aryink in zourné po viv nout kréolité mé sé toulézour nou dwa viv ali, lé vré kan i ariv sominn kréol nou wa bonpé mové figir la kiltir i sort dosi po makot zourné-là ék larzan sibvansyon. In zourné kréol i dwa fé avèk lo kèr pa kour dèryèr larzan sibvansyon.

Kozé Largé : Koman mi vwa lo koté kiltirèl zordi dan nout péi lé fay, lé malizé, lé fane fané, na pi ropèr bann kaparèr politikèr la diviz tout koméla i fé ke tout bann militan kiltirèl la rotrouv azot tousèl ou an ti group domoun. Linité lé posib si nou vé…

Kozé Largé : Si nout té désid tout lo dévlopman nout péi po fini èk lo bann monopol lé dan la min bann gro patron nou noré pi mèt mèt dan la min lo pèp po kontrol lizine kane, kaptaz dolo, kouran, karbiran, komèrs é dot ankor dawar po linstan bann rényoné isi la pankor pran konsyans po pran tousala an min.

Kozé Largé : Létan dévlop dot mwayin transpor byin sikirizé é organizé po fini èk lo tou loto é la sèrté lo pri karbiran po sa i fodré i mèt anplas in not prozé dévlopman transpor dan nout péi mé kèl organizasyon politik i pé mèt sa anplas lo bann départmantalis ou in not sistèm politik. Avèk lo sistèm départmantalis tout lo bann kouran politik lé divizé é sakinn sakfwa i sanz gouvèrnnman i propoz zot prozé san domand la vi lo pèp.

Dot wa nir apré...

Rédaksion Zournal Démaliz – '' Zournal Web Larényon''


Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/

Kozé Largé N° 1

Po zot konèt :

Bann zartik té finé difizé dopi avan astèr zot i rotrouv sa si lo nouvo Blog Zournal Démaliz.

Kozé largé sé gobaz inndé kozé la kouyonyalis i sopas dan nout péi é in pé partou dan lo mond…

Kozé Largé : Larényon lé dan in tablo ranfèrmé tank i sort arpa dan so tablo i poura pa fé sak nou vé é désid lavnir Larényon kosa ilé so tablo sé lo kolonizatèr fransé i aplik son politik kolonyal èk konplisité sat lé po lo kolonyalis fransé lé bann rényoné i défann la frans isi.

Kozé Largé : Alièrk zordi ékri kréol dann péi kolonizé é fé in sit é paz an kréol kisa la kapab fé ankor, fo vréman kouraz é ou mantal lé for minm sat i kri for fo mèt kréol anlèr i fout minm pi ékri. Rézman Zournal Démaliz i tyinbo si i larg na pi gran soz an lékritir prop kréol si lo wèb.

Kozé Largé : Bann Zournalis isi dan nout péi lé sou komannman lo kolonyalis fransé po défann zot sistèm lé anplas zot na okin pityé po sa i lit kont kolonyalis fransé. Po lité kont kolonyalis fransé i fo bann vré patriyot rényoné néna bann zoutiy propagand radyo, télé, zournal, sit wèb é dot ankor

Kozé Largé : Koméla gard kan désèrtin zéne fiy i sa lékol gard koman lé abiyé an ki touni ék zot ti short anlèr an raz mod lé in lésé alé total dan lo sistèm lékol kolonyal lé anplas é lo bann rèsponsab lékol i fèrm lo zyé olièk inpoz in abiyman korèk po rèspèk sat kont sa i profèr lès fèr tro libèrté la tyé nout péi. Lékol lé po aprann mé lé pa powar kisa néna lo pli zoli kor ou ki tout ni...

Kozé Largé : Lo sistèm départmantalis fo fini èk sa la po tyé bann domoun atèr
Lé in zoutiy zis po mèt anlèr bann gro zozo.

Kozé Largé : Domoun maléré zot la vi zot la vot po bann Mèr zot i voi astèr priyorité bana sé zot gro salèr plas zot famiy é kamarad, Azot kontinyé ral si gongon lamizèr é fé lo mandyan po in ti kontra rouv lo zyé fo kapot tousala po avansé...

Kozé Largé : Kan i rant Mèr toulé post lé po zot prézidan kominoté vil, po lozman tout lé po zot

Kozé Largé : Fo dénonsé tank i fé pa in référandom po konèt kèl stati nou vé po Larényon tout bann vot lé ilégal

Kozé Largé : Noré bézwin in kontrol Léta si tout bann komine Larényon po arèt fé gaspiyaz é détounnman larzan?

Kozé Largé : Kome ''Pole Emploi'' i ariv pa règ malizé somaz isi Larényon fo disoud zoutiy koloyal-là dan nout péi.

Kozé Largé : Bann bat la lang i di Larényon indépandan wa krév la fin é alor vodrémyé nou dovyin in péi pov olièrk rès dan lasistana é bransé an pèrfisyon lo zour lafrans i larg anou bin nou nora bonpé wa ni fou alor sré tan zordi min komans par organiz anou po démay anou èk lo kolonyalis fransé fo pi krwa sat i diaboliz lo mo indépandans par zot i fane la pèr tansyon in giny pi fasilité lanprofitaz dan lo sistèm départmantalis pars lé in stati po domoun anlèr

Kozé Largé : Gouvèrnnman zèl papang i dwa mèt anplas bann vré formasyon po form bann Rényoné na pwin diplom po giny in vré travay dan zot péi. Ti kontra lamizèr la pa in lavnir po rényoné.

Kozé Largé : Bann rényoné i sa va an mobilité èk lo CNARM in zoutiy kolonyalis fransé si na in pé i trouv travay na in ta i rès atèr kan i giny pi artourné i dor dann somin é sa lo bann i diriz anou i di pa nadfwa zot i manti zot famiy zot lé byin laba aléwar i ramas mantèr par ont é pèrdisyon. Oté bann kolonyalis arèt déport nou zénès dan péi lafré.

Kozé Largé : Bann domoun i travay i dwa èt solidèr èk bann domoun na pwin travay fo zot i arèt dénig somèr pans zot tour domin.

Kozé Largé : Akoz bann travayèr i fé bonpé zèr tan po soulaz azot è pèy mwin zinpo akoz pa partaz in pé èk sat na pwin travay, ala in solisyon anparmi po lité kont somaz é zwé la solidarité.

Kozé Largé : Tro métisaz wa tyé nout nasyon inn sékat. Zanbrokal lé bon mé tro lé mové osi po in pèp, kolonyalis i yèm sa po zwé la divizyon alors lé tan nou pran konsyans po fé lékilib nout péi parnouminm.

Kozé Largé : Bondyé la di in fanm, in bonom i fé zanfan, mé dé fanm, dé bonom i fé pa zanfan é in marmay é pé avwar dé moman, ou dé papa. Mardi Gra sakinn son bann. Talèr riskab zanimo mal kome fémèl wa krwazé. Tansyon kolèr Bondyé !
Kozé Largé : Po inndé bann sourdizan défansèr la lang kréol rényoné kan zot i ansèrv po ékri tout zot zartik mèt pa aryink lo tit po fé zoli po di zot i sobat po la lang pars lé in pé ipokrit zot i krwa pa, bann tit an kréol é lo tèks an fransé alors fé in léfor ékri zot lartik osi an kréol.

Kozé Largé : Rokor somaz an frans néna in pé plis 4. 706. 700 million somèr, sré tan olièrk anvoy é arm téoris an Syri lo prézidan fransé François Hollande i okip son bann somèr.

Kozé Largé : Zot i vé, i vé pa zot sistèm départmantalis lé an fin vi.

Dot wa nir apré...

Rédaksyon Zournal Démaliz – ‘’ Wèb Zournal Larényon’’

Po konèt :

Si zot i ropran lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort i kont si zot.

Rédaksyon Zournal Démaliz – ''Wèb Zournal Larényon'' http://zournal-demaliz.blogspot.com/